Waarom ecologie een onmisbare factor is binnen omgevingsmanagement
Wanneer mensen denken aan omgevingsmanagement, denken ze vaak aan bewonersbrieven, stakeholdergesprekken en vergunningen. Maar bij veel projecten speelt er nog een belangrijke stakeholder: de natuur. Zeker in een stad als Amsterdam, waar groen, water en stedelijke ontwikkeling dicht op elkaar zitten, heeft ecologie vaak een directe invloed op de voorbereiding en uitvoering van projecten.
Als omgevingsmanager voor Asset Water van de gemeente Amsterdam werk ik veel op projecten in het groen en blauw van de stad. Denk aan watergangen, oevers, kades en parken. Techniek, leefomgeving en ecologie komen hier samen. Als omgevingsmanager zorg ik ervoor dat deze verschillende belangen vroegtijdig op tafel komen en met elkaar worden verbonden. Zo beschermen we de natuur, voorkomen we verrassingen tijdens de uitvoering én creëren we draagvlak voor de gekozen aanpak.
Ecologie is daarbij veel meer dan een randvoorwaarde. Beschermde planten- en diersoorten kunnen grote impact hebben op de voorbereiding, planning en uitvoering van een project. Soms mag je alleen in bepaalde periodes werken, soms is aanvullend onderzoek nodig. Om met deze randvoorwaarden een project goed te organiseren, is een zorgvuldige afweging tussen techniek, omgeving en natuur noodzakelijk. Zo voorkom je vertragingen, extra kosten of aanpassingen in de uitvoering.
Bij Asset Water werken we daarom nauw samen met een stedelijk ecoloog en diverse ecologische adviesbureaus. Vanaf de eerste projectfasen brengen we in beeld welke natuurwaarden aanwezig zijn en hoe we hier rekening mee houden. Dit helpt ons om realistisch te plannen, vergunningstrajecten goed voor te bereiden én tijdig maatregelen te treffen wanneer dat nodig is.
Het Vondelpark als voorbeeld
Een mooi voorbeeld hiervan is het Vondelpark. Hier bereiden we baggerwerkzaamheden voor om de waterkwaliteit te verbeteren en het watersysteem gezond te houden. Een belangrijke opgave voor zowel mens als dier. Normaal leggen we vrijkomende bagger tijdelijk op de oever om uit te lekken. In de bagger aanwezige waterdieren kunnen we afvangen en terugplaatsen. In het Vondelpark brengt dit echter nieuwe uitdagingen met zich mee…
Het is één van de drukst bezochte parken van Nederland. Dagelijks gebruiken duizenden bezoekers het park om te wandelen, sporten of recreëren. Langs de watergangen is beperkte ruimte en het tijdelijk opslaan van grote hoeveelheden bagger heeft invloed op de bereikbaarheid en uitstraling van het park. Bovendien kan bagger geurhinder veroorzaken, iets waar bezoekers niet op zitten te wachten!
Zo komen ecologie, techniek en omgevingsmanagement samen. Hoe verbeteren we de waterkwaliteit, beschermen we aanwezige diersoorten én voorkomen we hinder voor bezoekers?
Overlast beperken
Om de overlast voor bezoekers zoveel mogelijk te beperken, onderzoeken we momenteel een alternatieve werkwijze waarbij de bagger via leidingen uit het park wordt gezogen en pas buiten het park op vrachtwagens wordt geladen. Zo beperken we de inzet van zwaar verkeer in het park en blijft het park tijdens de werkzaamheden beter toegankelijk voor recreanten.
Daarnaast houden we in de planning nadrukkelijk rekening met de aanwezige natuur. Zo leeft in het Vondelpark onder andere de beschermde kroeskarper. Om voldoende leefgebied beschikbaar te houden, kunnen niet alle watergangen in één jaar worden gebaggerd. Ook wordt tijdens de werkzaamheden een ecoloog ingezet om reptielen, amfibieën en andere waterdieren uit het slib te halen voordat de bagger wordt afgevoerd.
Dit is waar de kracht van omgevingsmanagement zit! Het gaat niet alleen om het informeren van de omgeving, maar ook om het verbinden van verschillende belangen en vakgebieden. Door natuur vanaf het begin mee te nemen in de projectaanpak, ontstaan betere afwegingen en uiteindelijk betere projecten.
Want werken in het groen en blauw betekent niet alleen werken aan de openbare ruimte. Het betekent ook rekening houden met een stakeholder die zichzelf niet kan laten horen, maar wel degelijk invloed heeft op het succes van een project: de natuur.
Bij ITC Groep werken we dagelijks aan projecten waarin techniek, omgeving en ecologie samenkomen. Benieuwd hoe wij uw organisatie kunnen ondersteunen bij complexe vraagstukken in de openbare ruimte? Neem gerust contact met ons op.
Door: Myrte Bosch, Omgevingsmanager Asset Water (Gemeente Amsterdam) via ITC Groep
Civiele projecten zijn vaak meer dan een riool vervangen of een straat herinrichten: deze projecten bieden kansen om een buurt veiliger, groener én aangenamer te maken. De reconstructie van de Haringvliet- en Wielingenstraat in Dordrecht is daar een mooi voorbeeld van.
De uitdagingen in deze straten? Bewoners ervoeren overlast van te hard rijdend verkeer en er was behoefte aan een vernieuwde, groenere openbare ruimte. Samen met bewoners werkte de gemeente Dordrecht aan een nieuw plan voor de buurt. Als omgevingsmanager zorgden wij ervoor dat techniek, leefbaarheid en bewonersbelangen samenvloeiden tot één passend plan.
Meer dan een technisch ontwerp
Een reconstructie begint vanuit een technische opgave. Maar voor bewoners gaat het om hun dagelijkse leefomgeving. Daarom kijken wij verder dan alleen de techniek. In de Haringvlietstraat en Wielingenstraat hebben we bewoners actief betrokken bij de planvorming. Hun ervaringen en ideeën hielpen enorm bij het vormgeven van het ontwerp. Dit zorgde ervoor dat we niet alleen tot een technisch goede oplossing kwamen, maar tot een straat die op alle vlakken aansluit bij de behoeften van de mensen die er wonen.
Omgevingsmanager Lisa: “Juist daarin ligt de kracht van omgevingsmanagement: belangen samenbrengen en werken aan een plan dat draagvlak heeft.”
Groen dat verder gaat dan de openbare ruimte
Een bijzonder onderdeel van het project is de aandacht voor vergroening. Daarbij kijken we bij wat er moet gebeuren ook naar de rol die bewoners zelf kunnen spelen. Dat levert namelijk meer op dan alleen extra groen! Bewoners ontmoeten elkaar, werken samen aan hun leefomgeving en voelen zich betrokken bij de buurt. Een mooi voorbeeld zijn de ‘plantdagen’ die we samen met ’t Staartje (de lokale wijkontmoetingsplek) organiseren: Bewoners kunnen hier meehelpen met het vergroenen van hun straat. Zo krijgen zij de mogelijkheid om zelf planten uit te kiezen voor hun tuin. Als omgevingsmanager op dit project maken we dit mogelijk door bewoners actief te informeren, enthousiasmeren en betrekken. Zo brengen we folders rond met de keuze voor plantpakketten, wordt de omgevingsapp ingezet om herinneringen over de planten te sturen en staan we met een tent in de wijk om bewoners persoonlijk aan te spreken.
Meer dan een melding in de app
Ook tijdens de uitvoering kijken we verder dan alleen de werkzaamheden. Natuurlijk informeren we bewoners over planning, bereikbaarheid en eventuele hinder; maar we gebruiken dezelfde, projectspecifieke app tegelijk om aandacht te geven aan andere ontwikkelingen in de wijk. Op maandag komt het weekprogramma van ’t Staartje online, woensdag plaatsen we een interview met een expert van het werk en op vrijdag herinneren we bewoners hun keuze voor het plantpakket door te geven. Zo creëren we één centraal kanaal waar bewoners terecht kunnen voor zowel praktische informatie als nieuws over hun buurt. De wens vanuit de buurt is dan ook om deze app na de werkzaamheden aan te houden als buurtapp.
De meerwaarde van integraal omgevingsmanagement
De werkzaamheden aan de Haringvlietstraat en Wielingenstraat blijken een mooie kans te zijn om verkeersveiligheid te verbeteren, de openbare ruimte te vergroenen en bewoners actief te betrekken bij het verbeteren van hun leefomgeving.
Door civiele techniek, participatie, communicatie en leefbaarheid vanaf het begin van het project te combineren, creëren we meerwaarde voor zowel opdrachtgevers als bewoners. Een project is namelijk pas echt geslaagd als niet alleen de straat is vernieuwd, maar de hele buurt er echt beter van wordt!
Door: Lisa Peek, Omgevingsmanager bij de gemeente Dordrecht (voor ITC Groep)
Een brug afsluiten lijkt op het eerste gezicht misschien een eenvoudige onderhoudsklus. Maar achter zo’n afsluiting schuilt een wereld van vergunningen, afstemming en belangen. Want hoe zorg je ervoor dat Rijkswaterstaat, gemeenten, provincies, hulpdiensten én de omgeving allemaal aangehaakt blijven? En wat doe je als werkzaamheden samenvallen met andere wegafsluitingen of zelfs een dorpsfeest? Dat vroegen wij aan onze omgevingsmanager Sjoerd van Dolderen.
Wat is jouw rol als omgevingsmanager voor de aannemer die het onderhoudscontract voor RWS uitvoert?
Ik kijk vanuit het perspectief van de omgeving naar het project. Bij RWS projecten gaat dit niet alleen om de daadwerkelijke projectomgeving en stakeholders, maar ligt de focus op conditionering en vergunningen. Daarnaast bestaat mijn werk grotendeels uit afstemming met weg- en vaarbeheerders.
Waarom is onderhoud aan kunstwerken vaak complexer dan het op het eerste gezicht lijkt?
Kunstwerken vervullen vaak een belangrijke functie in het wegennet, zowel voor autowegen als vaarwegen. Stremmingen hebben daardoor dus grote impact op de omgeving. Daarnaast zijn kunstwerken complex vanuit een constructief oogpunt. Vaak zijn er ingrijpende werkzaamheden nodig om tot een goede oplevering te komen.
Hoe merk je in jouw dagelijkse werk dat infrastructureel projecten ook politieke projecten zijn?
Onderhoud is natuurlijk niet sexy; vaak zie je er geen direct resultaat van. Terwijl het wel essentieel is voor de levensduur van een kunstwerk. Het bouwen van een nieuwe brug, verbreden van een snelweg of realiseren van een extra aanlegsteiger voor de recreatievaart levert politiek gezien veel meer op. Dat maakt dat er ook gelobbyd moet worden voor onze activiteiten. Dit kan tot gevoelige situaties leiden.
Je hebt te maken met belangen van Rijkswaterstaat, maar ook van gemeenten, waterschappen en provincies. Hoe houd je die belangen bij elkaar?
Dat kan ik het beste toelichten aan de hand van een voorbeeld. In augustus 2026 gaan wij de druk- en slijtlaag van de Westervoortse autobrug vervangen. De werkzaamheden duren 4 weken, waarbij de brug volledig is afgesloten voor al het gemotoriseerde verkeer. De brug ligt naast de IJsselbrug A12, waar zeer recent ingrijpende werkzaamheden zijn afgerond. De omgeving heeft dus al lange tijd met file en omleiding te maken gehad. Tenslotte vervangt Provincie Gelderland ook nog het asfalt van de N325, ook wel Pleijroute genoemd, in juli 2026. Er gebeurt dus erg veel in zeer korte tijd, met veel impact op het omliggende wegennet.
Daarnaast bestaat in 2026 het dorp Westervoort 1300 jaar, waarbij gedurende het hele jaar leuke activiteiten worden georganiseerd. Bijvoorbeeld een skippybalrace die de brug als startpunt heeft, in dezelfde periode als onze werkzaamheden.
We hebben hierbij dus veel afgestemd met de provincie, gemeentes, nood- en hulpdiensten en diverse andere stakeholders. Uiteindelijk hebben wij 1) de uitvoerperiode aangepast op de werkzaamheden van de provincie aan de N325; 2) gaan wij ‘slim stremmen’ – gemeentes voeren binnen onze stremming ook ander werk uit (o.a. onderhoud aan groen en vervangen van een detectielus) – én 3) passen wij tijdens de skippybalrace de indeling van ons werkvak aan. Zo hebben we door afstemming ruimte gecreëerd voor de vele belangen die hier spelen!
Hoe techniek en omgeving samenkomen bij infrastructurele projecten van Rijkswaterstaat
Nederland beweegt…letterlijk. Bruggen, viaducten en tunnels vormen de ruggengraat van onze infrastructuur, maar hebben regelmatig onderhoud nodig om veilig en betrouwbaar te blijven. Dat betekent hinder: afsluitingen, omleidingen, files en soms zelfs aansturen op ander reisgedrag. Achter die hinder gaat echter een wereld schuil van planning, techniek én communicatie.
Ik werk als adviseur omgeving bij Rijkswaterstaat Oost-Nederland, aan onderhoudsprojecten aan bruggen en tunnels. In ons vak noemen we dat ‘kunstwerken’. Niet van marmer of brons, maar van beton, staal en steen. In dit soort projecten ligt de uitdaging niet alleen in het technische werk, maar ook in het zorgvuldig meenemen van de omgeving.
Een goed voorbeeld is de betonnen IJsselbrug bij Arnhem, waar binnenkort onderhoud plaatsvindt dat flinke impact heeft op het verkeer in Oost-Nederland. Binnen het projectteam houd ik zicht op het proces: ik zorg dat de juiste mensen op tijd hun acties oppakken, zowel aan de technische als aan de communicatieve kant. Want omleidingen en verkeersmaatregelen zijn één ding, maar hoe je die vertaalt naar een begrijpelijk verhaal voor weggebruikers, bedrijven en gemeenten, is minstens zo belangrijk. We maken animaties, schrijven persberichten en organiseren bijeenkomsten voor stakeholders. Wat een transportbedrijf moet weten, is tenslotte iets anders dan wat een dagelijkse forens wil horen.
Ook bij ecoduct De Woeste Hoeve, langs de A50, speelt die balans tussen techniek en omgeving. De binnenzijde van het ecoduct is toe aan onderhoud en om dat veilig te kunnen uitvoeren moet de snelweg tijdelijk dicht. Hoewel het werk zelf nauwelijks zichtbaar is, zijn de gevolgen groot. Mijn rol is om de omgeving goed te informeren. Dit doe ik van weggebruikers tot ondernemers in de regio. Duidelijke en tijdige communicatie is daarbij essentieel. Zeker in een gebied waar de afgelopen jaren veel werkzaamheden zijn uitgevoerd.
Want eerlijk is eerlijk: in Oost-Nederland is de omgeving soms werkzaamheidsmoe. Nog een afsluiting, nog een omleiding. Het vraagt veel van bewoners en bedrijven. Juist dan is het belangrijk om oog te houden voor hun beleving, goed te luisteren en de juiste toon te vinden. Dat vraagt om maatwerk, empathie en samenwerking met alle betrokken partijen.
Techniek en omgeving zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. We kunnen nog zo’n strak projectplan hebben, maar zonder draagvlak komt er weinig van terecht. Omgevingsmanagement is daarom geen bijzaak, maar een essentieel onderdeel van succesvolle infrastructuurprojecten. En precies dat is wat mij energie geeft: bijdragen aan projecten waar techniek en omgeving elkaar vinden en versterken.
Bij ITC Groep werken we dagelijks mee aan projecten die Nederland mooier en toekomstbestendiger maken. Benieuwd hoe wij uw organisatie kunnen helpen? Neem contact met ons op.
Door: Lisa Peek, Omgevingsmanager bij Rijkswaterstaat (via ITC Groep)
Dagelijks draag ik, als omgevingsmanager, bij aan het herstel van de balans in de Nederlandse rivieren. De Nederlandse rivieren zijn de levensaders van ons land en onmisbaar voor veiligheid, economie en natuur. Maar door eeuwen van dijkversterking, inpoldering en intensief gebruik is de balans met de natuur uit evenwicht geraakt. De biodiversiteit nam af en leefgebieden voor planten en dieren raakten versnipperd. Binnen de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) werkt Rijkswaterstaat aan herstel van die balans.
Mijn werk draait om samenwerking. Voor elk project brengen we partijen bij elkaar: provincies, waterschappen, Staatsbosbeheer en andere terreinbeheerders. We combineren verschillende opgaven, zoals Natura2000, Natuurnetwerk Nederland (NNN) en dijkversterkingen tot één integraal ontwerp. Zo zorgen we dat maatregelen niet langs elkaar heen werken, maar elkaar juist versterken.
Ik ben het eerste aanspreekpunt voor onze partners en verbind de inhoudelijke specialisten: ecologen, vastgoedadviseurs, rivierkundigen, juristen, technisch managers, communicatiemensen en nog vele anderen. Samen zorgen we dat de belangen van Rijkswaterstaat goed zijn geborgd in de ontwerpen, vergunningen, ramingen en beheerplannen. Ook denk ik mee over inkoopstrategieën voor ingenieursdiensten en aannemers.
De maatregelen waar we aan werken, zoals het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, nevengeulen of het plaatsen van dode bomen als natuurlijke riffen, maken de rivier weer een leefbare plek voor planten en dieren. Tegelijk zorgen we ervoor dat scheepvaart, waterveiligheid en recreatie behouden blijven.
Een mooi voorbeeld is Veerhaven Ochten langs de Waal, waar we samen met partners werken aan meer dynamische riviernatuur. Of Uiterwaarden Salmsteke-Schoonhoven aan de Lek, waar natuurherstel hand in hand gaat met het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit.
Binnenkort breid ik mijn werk voor Rijkwaterstaat uit door ook mijn steentje bij te dragen aan circa veertig projecten die in uitvoering gaan om de riviernatuur te herstellen langs de Ijssel, Nederrijn, Lek en de randmeren. Via vier raamovereenkomsten gaan deze projecten in Oost- en Midden-Nederland in uitvoering.
Wat mij drijft in dit werk is het gevoel echt verschil te maken, niet alleen voor vandaag, maar ook voor de generaties na ons. Het riviergebied blijft zo een prettig leefgebied voor verschillende soorten planten en dieren.
Bij ITC Groep werken we dagelijks mee aan projecten die Nederland mooier en toekomstbestendiger maken. Benieuwd hoe wij uw organisatie kunnen helpen? Neem contact met ons op.
Door: Maartje Brok, Omgevingsmanager bij Rijkswaterstaat (via ITC Groep)
Binnen projecten voert een Adviseur Projectbeheersing veel verschillende taken uit, waarmee we aspecten zoals tijd, risico’s, kwaliteit, scope en capaciteit beheersen. Hieronder leest u een overzicht van de verschillende taken die Simon, Menno en Carlo uitvoeren binnen het project Oosterweelknoop in Antwerpen.
Simon is verantwoordelijk voor het uitvoeren van audits. Met deze audits signaleert hij de processen zoals deze door de organisatie bedacht zijn aan de hand van de relevante normen (o.a. ISO9001) gevolgd worden. Op basis van de bevindingen stelt Simon samen met de teams verbetervoorstellen op. Simon is daarnaast ook verantwoordelijk voor het beheer van de keuringsbibliotheek en een stuk opleidingen in het afwijkingen- en keuringsproces.
Menno is als opleidingscoördinator dagelijks bezig met het opzetten van trainingen en opleidingen binnen het project. Hiermee werkt hij samen met de leidinggevenden van de verschillende afdelingen om verschillende programma’s op te stellen voor zowel het uitvoerende personeel als het kantoorpersoneel. Door deze trainingen werken de medewerkers efficiënter, worden er minder fouten gemaakt en wordt de veiligheid verbetert!
Carlo is dagelijks bezig met het opstellen van projectmanagementplannen, kwartaalrapportages en het borgen van eisen binnen de processen. Door proactief contact te leggen met specialisten vanuit verschillende disciplines zoals Ontwerpmanagement, Uitvoeringsmanagement en Omgevingsmanagement, zorgt hij ervoor dat de processen binnen het project continu verbeterd worden.
